هاشم حسيني تهرانى

90

علوم العربية

بهتر است - انفال - 8 - 19 " و باب افتعال غالبا مطاوع ثلاثى مجرّد است ، و گاهى مطاوع باب افعال مىشود ، مانند : " احرقت العود فاحترق : سوزاندم چوب را پس سوخت " و گاهى باب افعال مطاوع باب تفعيل مىشود ، مانند : " بشّرت زيدا فأبشر : زيد را مژده دادم پس شادمان شد " و گاهى باب افعال مطاوع ثلاثى مجرد مىشود ، مانند : " قشعت القوم فاقشعوا : متفرّق كردم آن گروه را پس متفرّق شدند " و " كببت الاناء فاكّب : سرنگون كردم ظرف را پس سرنگون شد " . ( 6 ) ( باب تفعّل ) ماضى اين باب بر وزن ( تفعّل ) مىباشد ، تاء مفتوحى در اول ثلاثى مجرد آورده مىشود ، و عين الفعل مكرّر و مفتوح ميگردد اگر مفتوح نباشد ، " تفعّل " مىشود . مضارع اين باب بر وزن " يتفعّل " است ، به اضافةكردن حرف مضارع بر سر ماضى ، بدون تغيير ديگرى جز حركت لام الفعل . شش صيغه امر حاضر چنان است كه حرف مضارع حذف ميگردد و بر سر هشت صيغه ديگر لام مكسور آورده مىشود ، و آخر چهارده صيغه چنان است كه در ديگر بابها دانسته شد . مصدر اين باب بر وزن " تفعّل " است .